ضریب بالاسری و تغییرات آن در نشریه ۴۳۱۱ 

در جداول فهرست بها و یا تنظیم آنالیز بهاء عملیات اجرایی، اعداد محاسبه شده تنها بیانگر بهای خام  و بدون در نظر گرفتن برخی هزینه های پنهان میباشند، لذا بدین منظور عددی با عنوان ضریب بالاسری به بهای واحد محاسبه شده اعمال میگردد.

اهمیت این موضوع آنجا مشخص می‌شود که سازمان برنامه و بودجه کشور، مبحثی را به ضریب بالاسری اختصاص می‌دهد و در پیوست سوم فهرست بها کاملا به آن می­پردازد.

  • هزینه هاى سرمایه گذارى که شامل موارد زیر است:

  1. هزینه تنخواه در گردش پیمانکار, با توجه به وجوه پیش پرداخت که نزد پیمانکار است.

  2. هزینه ناشى از وجوه نقدى آن قسمت از حسن انجام کار که نزد کارفرماست.

  3. هزینه ضمانت نامه ها، که شامل موارد زیر است:

  4. هزینه ضمانت نامه انجام تعهدات.

  5. هزینه ضمانت نامه پیش پرداخت.

  6. ‏هزینه ضمانت نامه وجوه حسن اجراى کار

  • هزینه مالیات.

  • سود پیمانکار

  • ‏هزینه هاى مستمر کارگاه, که شامل موارد زیر است:

  1.  هزینه دستمزد نیروى انسانى، سرپرستى عمومى کارگاه، دفتر فنى، ادارى، مالى و تدارکات، کمپ و کانتین و خدمات و حفاظت و حراست. همچنین، هزینه دستمزد سایر عوامل کارگاه که در قیمت ردیفهاى فهرست بها و هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه، منظور نشده است.

  2. هزینه نیروى انسانى خدماتى که در اختیار کارفرما و مهندس مشاور براى بازرسى و آزمایش قرار می گیرد.

  3. ‏ هزینه سفر مدیران و کارکنان دفتر مرکرى به کارگاه و سایر نقاط براى کار مربوط.

  4.  هزینه تهیه نسخه هاى اضافى اسناد و مدارک پیمان.

  5. ‎هزینه غذاى کارکنان و کارمندان پیمانکار.

  6. ‏هزینه پذیرایى کارگاه.

  7. ‏هزینه هاى پست، مخابرات، ارتباطات، سفر مسئولان کارگاه و هزینه هاى متفرقه.

  8. هزینه تامین وسیله ایاب و ذهاب کارگاه و وسیله نقلیه براى تدارکات کارگاه.

  9. هزینه فتوکپى، چاپ، لوازم التحریر و ملزومات.

  10. ‏‏ هزینه آزمایشهاى پیمانکار.

  • هزینه هاى تهیه مدارک فنى و تحویل کار، شامل :

  1. هزینه هاى تهیه عکس و فیلم.

  2. ‏هزینه تهیه نقشه هاى کارگاهى ( Shop Drawings) در حد نیاز کار.

  3. ‏هزینه تهیه نقشه هاى چون ساخت ( As Built Drawings ).

  4. ‏هزینه هاى برنامه ریزى و کنترل پروژه.

  5. ‎هزینه هاى نگهدارى عملیات انجام شده تا زمان تحویل موقت.

  6. ‏هزینه هاى مربوط به امور تحویل موقت و تحویل قطعى.

برخی تغییرات بنیادی فهرست بهای واحد پایه رشته ابنیه درباره محاسبه هزینه بالاسری پیمانکاران در این بررسی اشاره شده است.

  • ضریب منطقه تا فهرست بهای واحد سال ۱۳۸۷ در پیوست ۴ پیش بینی گردیده بود، با ابلاغ فهرست بهای واحد پایه ۱۳۸۸، ضریب منطقه ای و پیوست مربوط از فهرست بهای واحد پایه حذف گردید، در حالیکه در سال ۱۳۹۴ بخشنامه مربوط به ضریب منطقه ای توسط سازمان برنامه و بودجه کشور ابلاغ گردید، اما پیوست مربوط در فهرست بها پیش بینی نگردیده بود، از سال ۱۴۰۱، در پیوست ۴  با عنوان ضریب منطقه، مجدد در فهرست بها احیا گردید.

  • دستورالعمل تجهیز و برچیدن کارگاه در فهرست بها تا سال ۱۳۸۷، در پیوست ۵ پیش بینی گردیده بود، با ابلاغ فهرست بهای واحد پایه سال ۱۳۸۸، دستورالعمل تجهیز و برچیدن کارگاه در پیوست ۴ لحاظ گردید. این مبحث به  پیوست ۵ مربوط به دستورالعمل تجهیز و برچیدن کارگاه در نظر گرفته شده است.

  • پیوست مربوط به کارهای جدید در فهرست بها تا سال ۱۳۸۷، در پیوست ۶ پیش بینی گردیده بود، با ابلاغ فهرست بهای واحد پایه سال ۱۳۸۸، مفاد دستورالعمل مربوط در پیوست ۵ لحاظ گردید. در ابلاغ جدید به پیوست ۶ مربوط به دستورالعمل یادشده در نظر گرفته شده است.

  • در فهرست بهای واحد پایه سال های گذشته، مطابق با بند ۲-۱ دستورالعمل کاربرد،‌ اشاره به کارهای عمومی رشته ابنیه و ابنیه صنعتی گردیده است، این در حالی است که عنوان صحیح رشته، فهرست بهای واحد پایه رشته ابنیه و عنوان صحیح رسته، رسته ساختمان و ساختمان صنعتی می باشد.

  • ساختار فصول فهرست بهای رشته ابنیه در سال های ۱۳۹۷ و ماقبل آن به این صورت بود که ساختار فصل شامل مقدمه فصل و ردیف های مربوط به آن فصل بود. یکی از تغییرات فهرست بهای رشته ابنیه در سال ۱۳۹۸،‌ پیش بینی الزامات عمومی و پیش بینی الزامات مختص هر گروه، برای ردیف های هر فصل بود.

  • در دستورالعمل کاربرد فهرست بهای واحد پایه تا سال ۱۴۰۰، در صورتی که برای پرداخت ردیف های ستاره دار دستورالعملی نیاز بوده، بایستی توسط واحد تهیه کننده برآورد یا مهندس مشاور، مفاد مربوط تهیه و به انتهای مقدمه فصل اضافه گردد، در واقع این روند، مطابق با ساختار قدیم فصول فهرست بها یعنی فهرست بهای واحد پایه تا سال ۱۳۹۷، در نظر گرفته شده بود که هر فصل صرفا شامل مقدمه فصول و ردیف های مربوط می گردید.

    این در حالی است که باتوجه به ساختار جدید فهرست بها و پیش بینی الزامات گروه های مختلف،‌ دستورالعمل نحوه پرداخت برای هر ردیف ستاره دار،‌ بایستی در گروه مربوط به همان ردیف ستاره دار درج می گردید،‌ این موضوع در فهرست بهای رشته ابنیه سال ۱۴۰۱ مطابق با بند ۲-۱  اصلاح گردیده است.

    انتخاب ضریب بالاسری در فهارس بهای پیشین ، مطابق با این که طرح عمرانی و یا غیرعمرانی بوده و نحوه واگذاری کار به طریق مناقصه یا ترک تشریفات (عدم الزام به برگزاری مناقصه) باشد، در برآورد هزینه اجرای کار اعمال می گردید.

    • در واقع در صورتی که طرح عمرانی و روش واگذاری کار به طریق مناقصه بوده، ضریب بالاسری ملاک عمل برابر ۱.۳ می باشد.

    • در صورتی که طرح عمرانی و روش واگذاری کار به طریق ترک تشریافت مناقصه (و یا عدم الزام به برگزاری مناقصه) بوده، ضریب بالاسری ملاک عمل برابر ۱.۲ می باشد.

    • در مقابل در صورتی که طرح غیرعمرانی و روش واگذاری کار به طریق مناقصه بوده، ضریب بالاسری ملاک عمل برابر ۱.۴۱ می باشد.

    • همچنین در صورتی که طرح غیر عمرانی و روش واگذاری کار به طریق ترک تشریافت مناقصه (و یا عدم الزام به برگزاری مناقصه) بوده، ضریب بالاسری ملاک عمل برابر ۱.۳ می باشد.

از سال ۱۴۰۱ در فهرست بهای واحد پایه رشته ابنیه، موضوع جدیدی با عنوان انحصار فرآیند مناقصات مطرح گردیده است.

  • براساس بند ط ماده ۲ قانون برگزاری مناقصات، انحصار در معامله عبارت است از یگانه بودن متقاضی شرکت در معامله که به طریق زیر تعیین می شود:

  • اعلان هیات وزیران برای کالاها و خدماتی که در انحصار دولت است.

  • انتشار آگاهی عمومی و ایجاب تنها یک متقاضی برای انجام معامله.

با انتشار قانون برگزاری مناقصات، در مناقصات عمومی یک بار انجام فراخوان پس از انتشار ۲ تا ۳ نوبت آگهی  در روزنامه های کثیرالانتشار، در صورت مراجعه تنها یک متقاضی، ایجاب (پیشنهاد معامله) احراز می شد.

با ابلاغ آیین نامه اجرایی بند ج ماده ۱۲ قانون برگزاری مناقصات در سال ۱۳۸۵  مطابق با ماده ۷ و  ۱۰ آیین نامه مذکور، به جهت کنترل صلاحیت مناقصه گران، موضوع تجدید انتشار آگهی مطرح گردید.

بعد از پایان یافتن مهلت تحویل استعلام ها، در صورت تحقق شرایط انحصار (موضوع جزء «۲» بند «ط» ماده «۲» قانون)، به منظور اطمینان یافتن از انحصار، آگهی ارزیابی حداقل برای یک بار باید تجدید شود.

در صورتی که تعداد افراد واجد شرایط به حد نصاب نرسد، برای یک بار فرایند ارزیابی تجدید می‌شود و در ارزیابی دوم با حداقل دو مناقصه‌گر که دارای بالاترین امتیاز باشند، مناقصه برگزار می‌شود و در غیر این صورت، طبق جزء (۲) بند “ط” ماده (۲)  قانون، تأمین‌کننده یاد شده، انحصاری تلقی و معامله طبق بند “الف” ماده (۲۹) قانون انجام می‌شود.

از موارد فوق الذکر نتیجه میگیریم که :

در صورتی که عدم الزام به برگزاری مناقصه به استثنای  انحصار ناشی از فرآیند مناقصه باشد، ضریب بالاسری کاهش می یابد.

پیشین از این طبق بند ۲-۸  برآورد هزینه اجرای هر کار بر اساس نقشه ها و مشخصات فنی بر اساس فهرست بها و ردیف های غیر پایه اندازه گیری میشود که شامل شماره و شرح و واحد بهای واحد و مبلغ ردیف ها میباشد.

این موضوع با طرح این موضوع از سوی برخی از دستگاه ها همراه شد که  :

فهرست بها و مقادیر کار منضم به پیمان ، ۲ سند مجزا به شمار آمده مطرح می گردید، که در واقع فهرست بها را کل فهرست بهای واحد پایه ابلاغی از سوی سازمان برنامه و بودجه تصور می کردند و مقادیر کار منضم به پیمان را‌ همان ردیف هایی از فهرست بهای واحد پایه، که براساس نقشه و مشخصات فنی دارای مقدار می باشند. در نتیجه با این تفاسیر، تمام فهرست بهای واحد پایه ابلاغی از سوی سازمان برنامه و بودجه کشور را منضم به پیمان دانسته که این امر مشکلات زیادی را از جمله در خصوص مباحث قیمت جدید  موضوع بند ج ماده ۲۹ نشریه ۴۳۱۱ ایجاد کرده بود.

بدین ترتیب و مطابق با بند ۲-۸ فهرست بها و مقادیر کار منضم به پیمان، همان فهرست بهای منضم به پیمان می باشد.



تا فهرست بهای واحد پایه رشته ابنیه سال ۱۴۰۰، تاکید فهرست بها در بند ۶ دستورالعمل کاربرد به پیش بینی مشخصات کامل مصالح و تجهیزات و منبع تهیه آن ها و به طور کلی هر نوع اطلاعاتی که از نظر قیمت در پیشنهاد قیمت پیمامکار موثر بوده و لازم است، بایستی تهیه و در مشخصات فنی خصوصی پیمان درج نموده تا پیمانکار با اگاهی کامل، پیشنهاد قیمت خود را ارائه نماید. این موضوع در فهرست بهای واحد پایه رشته ابنیه ۱۴۰۱ تاکید گردیده، مهندس مشاور فارغ از اطلاعات مصالح و تجهیزات و منابع تهیه،  بایستی مشخصات کامل کار و هر نوع اطلاعاتی که در هزینه عملیات اجرایی موثر می باشد را در مشخصات فنی و نقشه ها درج نماید.

تغییرات مربوط به پیوست های فهرست بها ۱۴۰۱:

۱. تغییرات مربوط به پیوست ۳. شرح اقلام هزینه های بالاسری

۱-۱. اضافه شدن بند ۲-۷ در خصوص پیش بینی هزینه های بیمه سهم پیمانکار و بیمه بیکاری نیروی انسانی کارگاه در طرح غیرعمرانی

باتوجه به این که در طرح غیرعمرانی، تمام حق بیمه توسط پیمانکار پرداخت می گردد، لذا هزینه های مربوط در هزینه های بالاسری باید پیش بینی گردد.

۲-۱. اضافه شدن توضیح ۲ در خصوص هزینه های بیمه در طرح عمرانی

باتوجه به اینکه در طرح های عمرانی، هزینه های بیمه سهم کارفرما، بیمه بیکاری نیروی انسانی کارگاه توسط دستگاه اجرایی پرداخت می شود، هزینه ای از این بابت در هزینه های بالاسری منظور نمی شود.

شاید برای شما این سوال پیش آید که در طرح عمرانی بیمه به ماخذ ۶.۶٪ ناخالص کارکرد محاسبه شده که از ۶.۶٪ ناخالص کارکرد، ۵ درصد سهم کارفرما و ۱.۶ درصد سهم پیمانکار است، هزینه های مربوط به بیمه حق پیمانکار در چه قسمتی محاسبه و منظور می گردد؟

در پاسخ به این سوال باید گفت باتوجه به این که پیمانکار درصد مربوط به هزینه حق بیمه را در فیش حقوقی نیروی انسانی لحاظ کرده و در واقع درصد حق بیمه را از حقوق پرسنل کسر می نماید. بدین سبب در واقع هزینه ای از بابت بیمه پرداخت ننموده و بایستی هزینه های بیمه سهم پیمانکار در طرح عمرانی در آنالیز هزینه های بالاسری صفر لحاظ گردد.

برای ساختمان هایی که احداث می شود، ۷۰ درصد بهای واحد این ردیف ها متناسب با پیشرفت عملیات و ۳۰ درصد بهای واحد ردیف ها بابت هزینه های مربوط به نگهداری و بهره برداری آن ساختمان یا تاسیسات متناسب با پیشرفت موضوع پیمان پرداخت می گردد.

همچنین در مورد ساختمان های پیش ساخته مانند کاروان ها،  ۳۰ درصد بهای واحد ردیف ها متناسب با ساخت پی و عملیات نصب و ۷۰ درصد بهای واحد ردیف ها بابت هزینه های مربوط به نگهداری و بهره برداری آن متناسب با پیشرفت موضوع پیمان پرداخت می گردد.